تعداد جهانگرادان ایرانی اگر زیاد باشد (که البته مورد تردید است ) ، قطعا تعداد ایرانیانی که دست به قلم برده اند و سفرنامه شان را مکتوب کردند بسیار کم است . امروزه شاید فقط به تعداد انگشتان یک دست کسانی مثل ناصر خسرو را در تاریخ معاصر داشتیم ُ، که آنها هم زحمت نشان دادن را به هموطنان را بر دوش نکشیده اند . حتی برای سفر های داخلی سفرنامه های اهالی فرنگ بسیار راهگشاتر از ایرانیانی است که پیغمبرشان گفته سیروا فی الارض .

برادران امیدوار شامل عیسی و عبدالله امیدوار سال ۱۳۳۳ خورشیدی ، سفرشان به آسیا (بوسیله دو دستگاه موتور سیکلت )  را شروع کردندو با گذر از افغانستان ، پاکستان ، سیلان ، هندوستان ، تبت ، برمه ، مالایا ، سنگاپور ،  اندونزی ، استرالیا ، زلاند جدید ، فیلیپین ، ویتنام جنوبی ، کامبوج ، سیام ، هنگ کنگ ، ژاپن ، آلاسکا ، قطب شمال ، کانادا ، آمریکا ، مکزیک ، گواتمالا ، السالوادور ، کاستاریکا ، پاناما ، کلمبیا ،اکوادور ، پرو ، بولیوی ، شیلی ، آرژانتین ، اروگوئه ، پاراگوئه ، برزیل ، انگلستان ، فرانسه ، آلمان ، اتریش ، سوییس ، ایتالیا ، یوگوسلاوی ،یونان ،ترکیه و نهایتا مجددا در سال ۱۳۴۰ به ایران بازگشتند.

برادران امیدوار مجددا به قصد دیدار قاره آفریقا در سال ۱۳۴۰ خورشیدی (بوسیله یک دستگاه خودور سیتروئن یا همان ژیان )  از طریق کویت به عربستان سپس به سودان ،اوگاندا ، آفریقای شرقی (کنیای امروز ) ، زنگبار (تانزانیای امروز ) ،کنگوی بلژیک ، رودسیا ( حدود زیمبابوه امروز ) ، آفریقای جنوبی ، آنگولا ( مستعمره پرتقال ) ، کنگو ، چاد ،کامرون ، نیجریه ،غنا ، سساحل عاج ، گینه ، الجزایر ، موریتانی ، مراکش و سپس بازگشت به ایران .

چند سال بعد عیسی امیدوار به تنهایی راهی هند و پاکستان میشود و در انتهای جهانگردیشان هم عبدالله امیدوار (سال ۱۳۴۵ خورشیدی ) به اتفاق یک گروه علمی از شیلی (که ساکن آنجا شده بود ) راهی قطب جنوب می شود .

به جز مناطق شوروی سابق و چین نقاط اندکی از جهان هستند که برادران امیدوار به آنجا سفر نکرده باشند . علت عدم سفر به دنیای کمونیسم این بوده که در بحبوحه جنگ سرد ، کنسول آمریکا در هنگ کنگ به برادران امیدوار اطلاع میدهد در صورتی که مهر ورود به چین  در گذرنامه آنها باشد حق ورود به آمریکا را نخواهند داشت .

برادران امیدوار اصولا به سفر به مناطقی که قبایل در آنها زندگی میکردند علاقه بسیاری نشان میدادند و به همین دلیل ، قسمتهای مربوط به مناطق پیشرفته مانند اروپا یا آمریکای شمالی ، بسیار خلاصه و گذرا است ، بسیاری از قبایلی که برادران امیدوار از آنها بازدید و گزارش و فیلم و تصویر تهیه کرده اند ( مانند قبایل شکارچی انسان در آمازون ) ، شاید امروز دیگر وجود خارجی نداشته باشند .

یکی از نکات قابل توجه در سفرنامه برادران امیدوار ، توجه به سیر مهاجرت اقوام ایرانی به دیگر نقاط جهان است که برای اولین بار من آنها را در کتاب برادران امیدوار دیدم و قبلا در جای دیگری ندیده بودم . مانند تعداد کثیر ایرانی الاصل های زنگبار ( حدود تانزانیای فعلی ) که عمدتا از مهاجرین شیرازی بوده اند و یا تعداد زیادی از ارامنه ایران که به اندونزی مهاجرت کرده اند . همچنین برادران امیدوار گزارشات جالبی از پارسیان هنگ کنگ و هند میدهند که جالب است .

بسیاری از نقاط جغرافیایی که برادراد امیدوار به آنها سفر کرده اند بویژه در قاره آفریقا ، با گذشت حدود نیم قرن ، دچار تغییرات بنیادین شدند و اسم بسیاری از کشورها دیگر روی نقشه به چشم نمی خورد .  خواندن جریان مبارزات استقلال طلبی کشورهای آفریقایی که عمدتا مستعمره انگلستان ، پرتقال ، بلژیک ، فرانسه و هلند بودند در طول سفر برادران امیدوار خواندنی است .

همچنین براداران امیدوار در حینی به آفریقای جنوبی سفر کردند که هنوز آپارتاید و رژیم نژاد پرست سفید پوست بر آفریقای جنوبی حاکم بوده است . گزارشات مربوط به خلیفه های مسلمان آفریقای جنوبی و جلسات سماع آنها هم از قسمتهای جالب سفرنامه است .

برادران امیدوار در ایران قراردادی به مبلغ پنجهزار تومان با اطلاعات هفتگی ( در سال ۱۳۴۸ ) منعقد میکنند که علاوه بر آن به ازای هر صفحه ۱۵۰ تومان به آنها از طرف مجله پرداخت میشده است . عمده شهرت آن زمان برادران امیدوار در داخل ایران از طریق مطالب اطلاعات هفتگی است . برادران امیدوار البته مطالبشان را در مجلات خارجی هم منتشر میکرده اند .

سفر دور دنیا در آن زمان به سادگی امروز نبوده است . به همین دلیل کار برادران امیدوار در تمام دنیا در آن زمان مهم بوده و برادران امیدوار به محض ورود به اکثر کشورها ، با مقامات بالای دولتی ، مانند رییس جمهور دیدار میکرده اند .

 

به نظرم نقشه های موجود کتاب می توانست بهتر از این هم باشد و جزئیات بیشتری را نشان دهد ، ر حال حاضر نقشه ها خیلی کلی است و چندان راهنما نیست . با وجود این که ویراست دوم کتاب در سال ۱۳۸۷ ( همین نسخه ای که من در اختیار دارم ) چاپ شده اما اسامی کشورها به روز نشده و به دلیل عدم وجود نقشه های مفصل در کتاب دنبال کردن مسیر به خصوص در مناطقی مانند آفریقا کمی دشوار است . مثلا من برای این که بفهمم زنگبار امروزی کجاست ، دست به دامان ویکی پدیا شدم . ولی نقشه هایی که روی سایت برادران امیدوار  قرار دارد به مراتب بهتر از کتاب است.

متن کتاب به نوعی مشخص میکند که مطالب برای یک نشریه نوشته شده است و در برخی موارد راستش به نظرم کمی این مسئله زیاد توی چشم است!

تصاویر کتاب کاملا جالب و دیدنی هستند و روی سایت برادران امیدوار ، تصاویر دیگری هم وجود دارد که در کتاب به چاپ نرسیده اند . برادران امیدوار موزه ای هم در مجموعه سعد آباد تهران دارن که من آن را ندیده ام ولی تصاویری از آن در کتاب موجود است . عبدالله امیدوار بعد از سفرهایش در شیلی ساکن شده و ظاهرا در امور فیلم سازی فعالیت میکند. عیسی امیدوار ساکن ایران است .

موقع خرید کتاب ، فروشنده گفت فیلم سفرنامه امیدوار را هم هفته بعد می آورد که من دیگر مراجعه نکردم ببینم فیلمش موجود است یا نه . به هر حال نمونه هایی که از قبایل آمازون جمع آوری شده  ، تصاویر قبایل مختلف جهان ، یکی از اولین تصاویر مستند از کعبه ۵۰ سال پیش و بسیاری از نقاط صعب العبور جهان که امروز تغییرات زیادی کرده است ، اثر این سفر نامه را دو چندان میکند حتی در بعد جهانی. راههای ارتباط با عیسی امیدوار ، در سایتشان توضیح داده شده ، ولی ظاهرا امکان تهیه سی دی های پژوهشی برادران امیدوار، از طریق سایت هنوز محیا نیست.  

سفرنامه برادران  امیدوار ، نخستین جهانگردان پژوهشگر ایرانی

نوشته عیسی و عبدالله امیدوار ، ویراست دوم ، چاپ اول ( ویراست قبلی ۴ بار تجدید چاپ شده است ) ، نشر جمهوری ، شمارگان ۵۲۰۰ نسخه ، قیمت ۱۶۰۰۰ تومان .

 مرکز پخش :تهران ، خ جمهوری ، روبروی خیابان باغ سپهسالار ، شماره ۲۵۲ ، تلفن ۳۳۹۳۰۳۹۰ 

پ.ن :تمام تصاویر از سایت برادران امیدوار است.

+ نوشته شده توسط محمد بهشتی زواره در یکشنبه پانزدهم فروردین 1389 و ساعت 19:40 |